(विशेष प्रतिनिधी)
पाकिस्तानविरोधी भूमिका घेणाऱ्या बलुच स्वातंत्र्यवादी गटांनी 11 ऑगस्ट रोजी “बलुचिस्तान स्वातंत्र्य दिन” साजरा करण्याची घोषणा केली आहे. या घोषणेमुळे पुन्हा एकदा बलुचिस्तानचा प्रश्न आंतरराष्ट्रीय चर्चेत आला आहे. मात्र, बलुचिस्तान हा सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्वतंत्र सार्वभौम देश म्हणून मान्यताप्राप्त नाही, ही बाब लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
बलुच स्वातंत्र्य चळवळीशी संबंधित नेते मीर यार बलुच यांनी 11 ऑगस्ट रोजी बलुचिस्तानचा स्वातंत्र्य दिन साजरा करण्याचे आवाहन केले आहे. त्यांनी नागरिकांना आपल्या घरांवर, बाजारपेठांमध्ये, दुकाने आणि सार्वजनिक ठिकाणी स्वतंत्र बलुचिस्तानचा ध्वज फडकवून राष्ट्रीय ऐक्याचे प्रदर्शन करण्याचे आवाहन केले आहे.
बलुचिस्तान प्रजासत्ताकाच्या नावाने प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या निवेदनात पाकिस्तानपासून वेगळे स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण करण्याची मागणी पुन्हा एकदा करण्यात आली आहे. या निवेदनात असा दावा करण्यात आला आहे की, पाकिस्तानसोबत राहून बलुचिस्तानचा सर्वांगीण विकास होऊ शकत नाही आणि प्रदेशात कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित करण्यासाठी जगातील लोकशाही राष्ट्रांनी बलुच जनतेला पाठिंबा द्यावा.
11 ऑगस्टचाच दिवस का?
बलुच स्वातंत्र्यवादी संघटनांच्या मते, 11 ऑगस्ट 1947 रोजी बलुचिस्तानला स्वतंत्र दर्जा जाहीर करण्यात आला होता. त्या काळात भारत आणि पाकिस्तानची अधिकृत फाळणी झालेली नव्हती. स्वातंत्र्यवादी गटांचा दावा आहे की त्या घोषणेची दखल त्या वेळच्या काही आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी तसेच ऑल इंडिया रेडिओने घेतली होती. याच ऐतिहासिक दाव्याच्या आधारावर 11 ऑगस्ट हा दिवस “स्वातंत्र्य दिन” म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, पाकिस्तानचा अधिकृत स्वातंत्र्य दिन 14 ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो. पाकिस्तान सरकार बलुचिस्तानला आपल्या देशाचा अविभाज्य भाग मानते आणि तेथील स्वातंत्र्यवादी चळवळींना मान्यता देत नाही.
बलुचिस्तान प्रश्न पुन्हा चर्चेत
गेल्या अनेक दशकांपासून बलुचिस्तानमध्ये स्वायत्तता आणि स्वातंत्र्याच्या मागणीसाठी विविध संघटना सक्रिय आहेत. या प्रदेशात नैसर्गिक वायू, खनिजे आणि इतर नैसर्गिक संसाधनांची मोठी संपत्ती असूनही स्थानिक नागरिकांवर अन्याय होत असल्याचा आरोप स्वातंत्र्यवादी संघटना सातत्याने करत आहेत. पाकिस्तान सरकार मात्र हे आरोप फेटाळून लावत विकासकामे सुरू असल्याचा दावा करते.
भारताची भूमिका काय?
बलुचिस्तानच्या स्वातंत्र्य घोषणेबाबत भारत सरकारकडून कोणतीही अधिकृत मान्यता किंवा भूमिका जाहीर करण्यात आलेली नाही. त्यामुळे भारत बलुचिस्तानला स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून मान्यता देणार का, याबाबत कोणतीही अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही बहुसंख्य देश बलुचिस्तानला पाकिस्तानचाच भाग मानतात.
महत्त्वाची बाब
सोशल मीडियावर “पाकिस्तानचे दोन तुकडे झाले”, “नव्या देशाची अधिकृत स्थापना झाली” अशा स्वरूपाच्या पोस्ट मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहेत. मात्र, सध्याच्या घडीला बलुचिस्तान हा संयुक्त राष्ट्रसंघ किंवा बहुसंख्य देशांकडून स्वतंत्र सार्वभौम राष्ट्र म्हणून मान्यताप्राप्त नाही. त्यामुळे अशा दाव्यांकडे पडताळणी करूनच पाहणे आवश्यक आहे.
एकंदरीत, बलुच स्वातंत्र्यवादी गटांनी 11 ऑगस्टला “स्वातंत्र्य दिन” साजरा करण्याची घोषणा केली असली, तरी याचा अर्थ बलुचिस्तानला अधिकृत आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली आहे किंवा पाकिस्तानचे अधिकृत विभाजन झाले आहे, असा होत नाही. हा मुख्यतः स्वातंत्र्यवादी संघटनांचा राजकीय दावा आणि आंदोलनाचा भाग आहे.
About the Author
